Archaeological Conservation

Palabras claves: conservación preventiva, mantenimiento sostenible, estación meteorológica, datos climáticos, arquitectura de tierra

Resumen
La conservación del patrimonio arqueológico en arquitectura de tierra exige estrategias compatibles con su alta vulnerabilidad frente a factores ambientales y antrópicos. Entre 2020 y 2024, el Complejo Arqueológico El Brujo implementó acciones orientadas a la protección de la Huaca Cao Viejo (HCV), una de sus principales huacas, mediante proyectos de Obras por Impuestos (OXI) y un Proyecto de Investigación Arqueológica (PIA) con fines de conservación. Este trabajo describe las intervenciones de conservación orientadas a la protección de la arquitectura, altorrelieves policromados, pisos y otros elementos en riesgo, y expone los datos preliminares generados por los equipos de monitoreo ambiental instalados en los distintos sectores del monumento, lo cual permite reconocer tendencias iniciales sobre la influencia de las condiciones climáticas en las estructuras de adobe. La metodología sistematizó los registros técnicos y de conservación de los proyectos OXI y PIA. Asimismo, se analizó el monitoreo ambiental preventivo implementado desde 2022, detallando los protocolos de mantenimiento que garantizan la operatividad de los equipos ante el clima del sitio. Los resultados preliminares muestran avances en la consolidación de rutinas sostenibles de conservación y en la comprensión de los microambientes internos de la huaca, fundamentales para orientar intervenciones futuras. De manera complementaria, el trabajo con la comunidad local ha reforzado la dimensión social del proceso, permitiendo la transferencia de conocimientos técnicos y el fortalecimiento de capacidades, así como el inicio de una transición hacia un modelo de participación más activa y a largo plazo. Este estudio evidencia la importancia de integrar conservación preventiva, monitoreo ambiental y participación comunitaria en la gestión sostenible de la arquitectura de tierra en contextos costeros, aportando una base para el diseño de estrategias que articulen tecnologías, mantenimiento continuo y sostenibilidad social.

Bu çalışmada kültürel mirasın dijitalleştirilmesi sürecinde duyusal deneyimlerin yeniden yorumlanması, McLuhan'ın iletişim kuramının şekil/zemin ilişkisi ve görüntü işleme yöntemlerinin entegrasyonuyla gerçekleşmiştir. Kültürel miras; geçmişten günümüze aktarılan
somut ve somut olmayan değerler bütünü olarak, dijitalleşme ile yeni bir boyut kazanmıştır. Çalışmanın amacı, kültürel mirasın dijital temsillerinde şekil/zemin ilişkisinin neleri ortaya çıkardığı ve bu ilişkinin algımızı nasıl şekillendirdiğidir. Yöntem olarak, McLuhan'ın “dört yasa” tetrad modeli ve görüntü işleme teknikleri kullanılmıştır.
Çalışmada McLuhan'ın şekil/zemin ilişkisi ile görüntü işleme (histogram) tekniğiyle elde edilen entropi (düzensizliğin ölçüsü) nicel değerlerinden oluşturulan düzenek kullanılmaktadır. McLuhan'a göre, her medya kendi “şekli” aracılığıyla bir “zemin” yaratır ve bu zemin algımızı etkiler. Görüntü işlemede ise “entropi nicel değerleri” bir görüntüdeki bilgi içeriğinin ölçüsü olarak, görüntünün “zeminini” temsil etmektedir. Bu çalışmada görüntünün zeminini “İstanbul tarihi adadan alınan kesitteki” yapısal değişimler oluşturur. Şekil olarak belirlenenler; kültürel miras olarak tanımlanan ve işaretlenen mimari eserlerdir. Çalışmada dijital görüntünün entropi nicel değerleri zemini temsil eden siyah, beyaz, gri piksel değerlerinden elde edilir. Geçmişten bugüne tarihlenen uydu fotoğraflarının entropi nicel değerlerindeki değişimler, kültürel mirasta meydana gelen değişimleri ve farklı kültürel etkileri ortaya koymaktadır. Kentsel yayılmanın “tarihi yarımada” etrafında nasıl şekillendiği, tarihi yarımada kentsel mirasının ne denli korunmuş ya da gizlenmiş olduğu, kentsel mimarinin nasıl bir dönüşüm geçirdiği vb. gibi pek çok soru, McLuhan'ın kuramını görüntü işleme teknikleriyle destekleyerek derinlemesine analiz edilebilir.
Sonuç olarak; kültürel mirasın dijitalleştirilmesi sürecinde, McLuhan'ın kuramı ile görüntü işleme yöntemlerinin entegrasyonu, kültürel mirasın algılanması ve yorumlanması için yeni bir perspektif sunmaktadır. Öneri olarak, kültürel miras projelerinde, dijital görüntülerin “şekil” ve “zemin” özelliklerinin dikkatlice değerlendirilmesi için entropi nicel değerlerinin bir araç olarak
kullanılması ve bu analizlerin McLuhan'ın teorik çerçevesiyle yorumlanması önerilmektedir. Görüntü işleme yöntemiyle aynı kadraj ve niteliğe eşiklenen İstanbul tarihi ada uydu fotoğraflarının entropi nicel değerleri bu sempozyuma özel çalışılmıştır. Bu yaklaşım, kültürel mirasın dijital temsillerinin çok disiplini bir alana taşınmasına katkıda bulunacaktır.
Anahtar Sözcükler: Kültürel miras, dijitalleşme, zemin/şekil ilişkisi, McLuhan’ın kuramı, görüntü işleme

This paper addresses corrosion risk management for pewter objects from the Belinho I shipwreck (Esposende, Portugal). A collaborative framework was established, involving community stakeholders during the critical post-recovery phase, leading to the development of both field community and laboratory preventive conservation protocols. During the second phase of the laboratory protocol, a crowned-hammer hallmark was identified, consistent with others in the assemblage. The third phase of the laboratory protocol implemented a progressive sequence of passivation baths guided by Pourbaix diagrams and systematic monitoring of physicochemical parameters (E h , pH, conductivity, and temperature). Characterization of primary corrosion products and precipitates from the baths, using 3D digital microscopy, SEM/EDS, µ-Raman, and XRD, identified basic tin chlorides with abhurite and hydroromarchite structures. Collectively, results demonstrate that immediate preventive conservation is an effective strategy for controlling corrosion risk, underscoring the necessity of collaborative frameworks for the long-term safeguarding of underwater pewter heritage.

This study examines the stuccoes found in the Roman Bath-Palaestra
Complex, the largest public structure uncovered to date in Metropolis, during
the 2011–2012 excavations. All of the identified examples were uncovered
during the excavation of a particular room. The relationship between the
stucco and the space, and its use in the interior design of the room, is one
of the research topics of this article. The aim is to reveal the functional and
structural significance of the room within the bath with the help of finds such
as stucco and colored wall plaster (fresco). Dating proposals have been made
based on the decorative features of the stucco, contextual information, and
comparisons with similar examples. Stuccowork and application have been
preferred for centuries, particularly in the interior design of public buildings
and private residences during the Roman Imperial period. However, it has
mostly remained in the background as a research topic and has not been
sufficiently studied. Therefore, this study both evaluates the high-quality
stuccowork in the Roman Bath-Palaestra complex in Metropolis and draws
attention to stucco, which is an important part of ancient architecture and
craftsmanship.

Queda prohibida la reproducción parcial o total, directa o indirecta, del contenido de la presente obra, sin contar previamente con la autorización expresa y por escrito de los editores, en términos de la Ley Federal del Derecho de Autor y, en su caso, de los tratados internacionales aplicables. La persona que infrinja esta disposición se hará acreedora a las sanciones legales correspondientes. La reproducción, uso y aprovechamiento, por cualquier medio, de las imágenes pertenecientes al Patrimonio Cultural de la Nación Mexicana, contenidas en esta obra, están limitados conforme a la Ley Federal sobre Monumentos y Zonas Arqueológicos, Artísticos e Históricos y la Ley Federal del Derecho de Autor. Su reproducción debe ser aprobada previamente por el Instituto Nacional de Antropología e Historia. Hecho e impreso en México/Made and printed in Mexico P. 9 Página interior del libro México a través de los siglos. Vicente Riva Palacio (director), México a través de los siglos, México, Ballescá y Compañía, 1888.

El turismo convencional en el lago Titicaca ha generado impactos
ambientales y culturales negativos derivados del transporte
motorizado y de modelos extractivistas. Ante tal contexto de
contaminación lacustre y pérdida de saberes locales, existe una
urgencia de identificar y proponer alternativas que armonicen la
actividad económica con los principios de preservación del
ecosistema y de la identidad. El objetivo de este estudio fue
explorar la viabilidad ecológica y cultural del turismo de vela
como alternativa regenerativa, fundamentada en la cosmovisión
andina. Metodológicamente, el estudio adoptó un enfoque
cualitativo de diseño exploratorio e interpretativo, empleando la
revisión documental, la observación directa realizada en 2024 y
el análisis comparativo de experiencias internacionales. Los
resultados evidencian que las comunidades conceptualizan el lago
como un territorio sagrado y que el uso de saberes ancestrales
promueve el uso de materiales biodegradables, como la totora,
frente a tecnologías invasivas. Del mismo modo, las condiciones
climáticas y la riqueza cultural local muestran la viabilidad de la
propuesta ecoturística al revitalizar la identidad aymara y al
mitigar la huella ecológica. Se concluyó que el turismo de vela
constituye una herramienta eficaz para la educación ambiental y
la gestión comunitaria y promueve un vínculo de reciprocidad y
sostenibilidad integral entre las comunidades receptoras, los
visitantes y el ecosistema lacustre.