
MARIA KATSANTONI
Maria Κatsantoni, Associate Professor, Director of the Postgraduate Programme ''Teaching French as a Foreign Language''
School of Humanities - Hellenic Open University - Open and Distance Learning
Module GAL 10 Subject area: Teaching French as a Foreign Language: Development of language and communication skills, and assessment of written and oral language
e-mail: [email protected]
Μaria Katsantoni holds a degree in French and Greek Language and Literature awarded by the University of Athens.
She holds two (2) master’s degrees: DEA in Language Sciences and Translation (Université Sorbonne Nouvelle Paris 3) and DESS (Μaster II Pro) in the field of Social Sciences and Management (Department of History, Geography, Sociology), specialising in the Sociology of Culture and Cultural Planning. In 2003 she obtained a PhD (Doctorat Nouveau Régime) in Language Sciences from the University of Sorbonne Nouvelle Paris 3, while a large part of her PhD thesis was carried out at Brown University on Rhode Island in the USA (2001) on a scholarship granted by the French State, the focus being on postmodern writing practices (polyphony - dialogism - hybrid writing).
She has a long and multifaceted teaching background (2003-2026), and an international presence at Universities in Greece and abroad, including the University of Cyprus, the National and Kapodistrian University of Athens, the Paris Sorbonne-Paris IV University, the Paris-Ouest Nanterre La Défense University as invited professor and the Hellenic Open University.
In the framework of Open and Distance Learning, she has been collaborating with the Hellenic Open University on a steady basis from 2004 to date, initially as a member of Collaborating Teaching Staff (2004-2016) in the Postgraduate Study Programme titled “Postgraduate Specialisation of French Language Teachers. From 2016 to 2021, she also collaborated on the Joint Postgraduate Study Programme in «Creative Writing» (Joint Degree) offered by the Hellenic Open University and the University of Western Macedonia. She was given a grant by the Hellenic Open University via the Erasmus+ mobility programme for academic staff and researchers (teaching and training) at Paris-Ouest Nanterre La Défense University, Νational University of Science and Technology POLYTEHNICA Bucharest-University Center of Pitesti, University of Lorraine - Académie de Nancy INPE.
She served as a salaried scientific associate (2005-2007) in the research programme implemented by the Academy of Athens for the publication of the Dictionary of Modern Greek Usage. She also took part in the research programme (2007-2009) implemented by the Ministry of Education and Religious Affairs – Operational Programme “Education and Initial Vocational Training”- EPEAEK (PE02 Language Proficiency Assessment and Certification System – in terms of implementing the standard methodology for assessing foreign language proficiency as regards the French Language – National Foreign Language Exam System KPG). She actively took part in the Programme for the Reform of Undergraduate Study Programmes (Undergraduate Study Programme Reform – EPEAEK 2007-2008) implemented by the Department of French Language and Literature at the National and Kapodistrian University of Athens, and also submitted a proposal to introduce the innovative – at that time – module of Creative Writing and Reading to the Department. She recently (2022) served as local coordinator for Greece in the framework of the initiative titled RELANG Relating foreign language curricula, tests and examinations to the CEFR and its Companion Volume implemented by the European Centre for Modern Languages of the Council of Europe (ECLM/CELV in collaboration with the Ministry of Education and Religious Affairs and the Hellenic Open University.
She has an international presence and considerable participation in conferences, public lectures and trainings in Greece and abroad, while her extensive, original and independent studies have been published in Greek and international scientific journals, conference proceedings and edited volumes.
Her research fields and interests focus on the study and teaching of French, the development and assessment of written and oral communication skills, the relation between writing and reading in the school and academic community, the analysis of literary and non-literary narratives through interdisciplinary views that relate to text-linguistic, pragmatic, narratological and pedagogical approaches. She has edited and published the edited volume titled Sentiers d’écriture, published in 2013 (pp. 205), which presents pedagogical techniques for the production of written creative language.
School of Humanities - Hellenic Open University - Open and Distance Learning
Module GAL 10 Subject area: Teaching French as a Foreign Language: Development of language and communication skills, and assessment of written and oral language
e-mail: [email protected]
Μaria Katsantoni holds a degree in French and Greek Language and Literature awarded by the University of Athens.
She holds two (2) master’s degrees: DEA in Language Sciences and Translation (Université Sorbonne Nouvelle Paris 3) and DESS (Μaster II Pro) in the field of Social Sciences and Management (Department of History, Geography, Sociology), specialising in the Sociology of Culture and Cultural Planning. In 2003 she obtained a PhD (Doctorat Nouveau Régime) in Language Sciences from the University of Sorbonne Nouvelle Paris 3, while a large part of her PhD thesis was carried out at Brown University on Rhode Island in the USA (2001) on a scholarship granted by the French State, the focus being on postmodern writing practices (polyphony - dialogism - hybrid writing).
She has a long and multifaceted teaching background (2003-2026), and an international presence at Universities in Greece and abroad, including the University of Cyprus, the National and Kapodistrian University of Athens, the Paris Sorbonne-Paris IV University, the Paris-Ouest Nanterre La Défense University as invited professor and the Hellenic Open University.
In the framework of Open and Distance Learning, she has been collaborating with the Hellenic Open University on a steady basis from 2004 to date, initially as a member of Collaborating Teaching Staff (2004-2016) in the Postgraduate Study Programme titled “Postgraduate Specialisation of French Language Teachers. From 2016 to 2021, she also collaborated on the Joint Postgraduate Study Programme in «Creative Writing» (Joint Degree) offered by the Hellenic Open University and the University of Western Macedonia. She was given a grant by the Hellenic Open University via the Erasmus+ mobility programme for academic staff and researchers (teaching and training) at Paris-Ouest Nanterre La Défense University, Νational University of Science and Technology POLYTEHNICA Bucharest-University Center of Pitesti, University of Lorraine - Académie de Nancy INPE.
She served as a salaried scientific associate (2005-2007) in the research programme implemented by the Academy of Athens for the publication of the Dictionary of Modern Greek Usage. She also took part in the research programme (2007-2009) implemented by the Ministry of Education and Religious Affairs – Operational Programme “Education and Initial Vocational Training”- EPEAEK (PE02 Language Proficiency Assessment and Certification System – in terms of implementing the standard methodology for assessing foreign language proficiency as regards the French Language – National Foreign Language Exam System KPG). She actively took part in the Programme for the Reform of Undergraduate Study Programmes (Undergraduate Study Programme Reform – EPEAEK 2007-2008) implemented by the Department of French Language and Literature at the National and Kapodistrian University of Athens, and also submitted a proposal to introduce the innovative – at that time – module of Creative Writing and Reading to the Department. She recently (2022) served as local coordinator for Greece in the framework of the initiative titled RELANG Relating foreign language curricula, tests and examinations to the CEFR and its Companion Volume implemented by the European Centre for Modern Languages of the Council of Europe (ECLM/CELV in collaboration with the Ministry of Education and Religious Affairs and the Hellenic Open University.
She has an international presence and considerable participation in conferences, public lectures and trainings in Greece and abroad, while her extensive, original and independent studies have been published in Greek and international scientific journals, conference proceedings and edited volumes.
Her research fields and interests focus on the study and teaching of French, the development and assessment of written and oral communication skills, the relation between writing and reading in the school and academic community, the analysis of literary and non-literary narratives through interdisciplinary views that relate to text-linguistic, pragmatic, narratological and pedagogical approaches. She has edited and published the edited volume titled Sentiers d’écriture, published in 2013 (pp. 205), which presents pedagogical techniques for the production of written creative language.
less
Uploads
Papers by MARIA KATSANTONI
(μτφ. ελληνική) Μ. Κατσαντώνη, 2025, Cynthia Eid και Judith Patouma «Παραμύθια, μύθοι, θρύλοι, η προφορική αφήγηση (storytelling) στην τάξη της Γαλλικής ως ξένης γλώσσας» CLE International, (3ο μέρος Μαρτυρίες εκπαιδευτικών από όλο τον κόσμο), ISBN 978-209-039507-5 σσ. 403-407.
Η εισήγηση υπό τη μορφή προσωπικής μαρτυρίας αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του 3ου κεφαλαίου (Μαρτυρίες εκπαιδευτικών από όλο τον κόσμο/Τémoignages d’enseignantes et enseignants du monde, Grèce Maria Katsantoni) και εντάσσεται στο βιβλίο των Cynthia Eid και Judith Patouma με τίτλο «Παραμύθια, μύθοι, θρύλοι, η προφορική αφήγηση (storytelling) στην τάξη της Γαλλικής ως ξένης γλώσσας» του γνωστού εκδοτικού οίκου CLE International.
Δίνεται έμφαση στο λογοτεχνικό κείμενο ως παιδαγωγικό μέσο για την ανάπτυξη δεξιοτήτων προφορικής και γραπτής έκφρασης στην ξενόγλωσση τάξη των Γαλλικών. Η μαρτυρία μου αποτελεί επιπροσθέτως καρπό εμπειρίας και ενασχόλησης ετών με τη λογοτεχνία και τα διαφορετικά λογοτεχνικά γένη και είδη στη διδασκαλία ξένων γλωσσών.
Διακρίνονται τα διαπολιτισμικά στοιχεία που αναδύονται μέσα από την αρχετυπική δομή, την πλοκή και τους δρασιακούς ρόλους των κεντρικών ηρώων διαφόρων παραμυθιών από όλο τον κόσμο. Προβάλλεται η αξιοποίηση του παραμυθιού με στόχο την καλλιέργεια, όχι μόνο των ήδη γνωστών από παλαιότερα διαπολιτισμικών δεξιοτήτων (αρχική έκδοση του ΚΕΠΑ, 2001), αλλά κυρίως των πολυγλωσσικών, πολυπολιτισμικών δεξιοτήτων (σύμφωνα με την αναθεωρημένη έκδοση του ΚΕΠΑ, Συνοδευτικός Τόμος, 2020).
Αναδύεται η παρουσία των παραμυθιών και η αξιοποίηση τους μέσα από τα Αναλυτικά Προγράμματα Σπουδών της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης στην Ελλάδα, αλλά και η ενσωμάτωση τους σε μαθήματα όπως Τεχνικές της Προφορικής και Γραπτής Έκφρασης, Σημειωτικής/Αφηγηματολογίας, Εργαστηρίων γραφής στην τριτοβάθμια εκπαίδευση.
Στόχος επίσης της παρούσας μαρτυρίας είναι να έρθουν στο προσκήνιο στρατηγικές και μοντέλα ανάγνωσης των παραμυθιών, των μύθων και των θρύλων με απώτερο σκοπό τη μεγαλόφωνη ανάγνωση τους. Αξίζει να σημειωθεί ότι χάρη στη χρήση του παραμυθιού, διερευνάται και ενισχύεται όχι μόνο η διδακτική του γραπτού λόγου, αλλά κυρίως η διδακτική του προφορικού λόγου. Η τέχνη της αφήγησης ιστοριών μέσω του προφορικού λόγου αποτελεί στις ημέρες μας εγγενή πολιτισμική ανάγκη και πρακτική. Μέσω της προφορική αφήγησης καλλιεργείται ειδικότερα η φωνολογική δεξιότητα (η εκφορά του προφορικού λόγου, η φωνητική άρθρωση, ο επιτονισμός, οι παύσεις, ο ρυθμός).
Τέλος προβάλλονται σύγχρονες προσεγγίσεις που έχουν εφαρμοστεί κατά το διδακτικό μου έργο στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, αλλά και σε επιμορφώσεις εκπαιδευτικών της γαλλικής στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση όπως :
- η αντιπαραβολική/διαπολιτισμική προσέγγιση (αpproche contrastive-interculturelle)
- η δημιουργική-εκφραστική προσέγγιση (approche créative et expressive) της γλώσσας, χάρη στην αξιοποίηση δραστηριοτήτων δημιουργικής γραφής και προφορικής αφήγησης, η οποία ενθαρρύνει την ελεύθερη έκφραση, δίνει τη δυνατότητα στους μαθητές να ανακαλύψουν πτυχές του εαυτού τους, να ενδυναμώσουν την αυτοπεποίθηση τους, καλλιεργεί παράλληλα την επικοινωνία και τη συνεργασία σε ομάδες κατά την υλοποίηση συγγραφικών παιδαγωγικών ‘σχεδίων’ εργασίας.
Η παρουσίαση των θεωρητικών εννοιών βασίζεται σε σύγχρονες γλωσσολογικές, κοινωνιο-γνωστικές, ανθρωπολογικές μελέτες των J. Goody, J. Dolz, R. Gagnon, G. Genette, Y. Reuter, J.-P. Bronckart, E. Schneuwly, J.-M. Adam.
Τέλος, παρουσιάζεται διεξοδικά προς ενημέρωση των εκπαιδευτικών της Γαλλικής ως ξένης γλώσσας, η πραγματολογική δεξιότητα η οποία περιλαμβάνει σύμφωνα με την αναθεωρημένη έκδοση του ΚΕΠΑ τα ακόλουθα κριτήρια συνοχή-συνεκτικότητα, θεματική ανάπτυξη, ακρίβεια του προτασιακού περιεχομένου, ευχέρεια του λόγου, ευελιξία, κριτήρια τα οποία οι εκπαιδευτικοί οφείλουν να λαμβάνουν υπόψιν κατά τα στάδια υλοποίησης δραστηριοτήτων γενικής γραπτής παραγωγής και δημιουργικής γραφής. Δίνεται αντιπροσωπευτικό παράδειγμα μοντέλων συγγραφής γραπτού λόγου από το σύγχρονο εγχειρίδιο Cosmopolite 3, 2021, Niveau B1.
Λέξεις-κλειδιά: διδακτική του γραπτού λόγου, κειμενικά είδη, γραμματισμοί, παραδοσιακά και σύγχρονα μοντέλα γραφής, αξιολόγηση κειμένων, δεξιότητες, εγχειρίδια της Γαλλικής, Κοινό Ευρωπαϊκό Πλαίσιο Αναφοράς για τις γλώσσες, κλίμακες αξιολόγησης.
Εξετάζονται κατ’αυτόν τον τρόπο η αφηγηματική δομή, οι τεχνικές, το ύφος και οι κειμενικές συμβάσεις που διέπουν τα διαλογικά μυθιστορήματα του Λωράν Μωβινιέ.
Η αποσπασματικότητα των έργων του σε συντακτικό επίπεδο αποδίδεται με αποσπάσεις όρων (ονοματικών φράσεων, υποκειμένων, αντωνυμιών, δευτερευουσών προτάσεων) και είναι χαρακτηριστική της γλωσσικής μορφής των έργων του Μωβινιέ, ενώ αναδεικνύει παράλληλα την ευρηματικότητα του συγγραφέα.
Να σημειωθεί ότι στην αποσπασματικότητα αναγνωρίζονται σε ευρεία κλίμακα η πρόταξη ή θεματοποίηση όρων που αποδομούν στις μέρες μας τη διχοτομία του προφορικού και γραπτού λόγου, στοιχεία προφορικότητας (επανάληψη γλωσσικών μονάδων, γλωσσικών δομικών σχημάτων) που προσδίδουν ρυθμό και μουσικότητα στο έργο του Μωβινιέ.
Σε επίπεδο μακρο-δομής του κειμένου η αποσπασματικότητα αποτελεί κατ’εξοχήν δημιουργικό και απελευθερωτικό στοιχείο του μετα-μοντερνισμού και τη χαρακτηρίζει :
- η α-συνέχεια και διάσπαση της χρονικής ακολουθίας συμβάντων και γεγονότων
- η απουσία εξωδιηγητικού πανταχού παρόν αφηγητή και η έλλειψη της πλοκής
- η υβριδικότητα των ειδών λόγου, όπως και έντονα στοιχεία αυτο-αναφορικότητας.
Τα παραπάνω παρουσιάζονται ως μετα-στρουκτουραλιστικό επακόλουθο και χαρακτηρίζουν την ποιητική της καθημερινότητας (poétique du quotidien) στο έργο του Λωράν Μωβινιέ.
Λέξεις-κλειδιά: μετα-μοντέρνες αφηγηματικές ταυτότητες, αποσπασματικότητα, απόσπαση προτασιακών όρων, διαλογική γραφή, πολυφωνία, τεχνικές και ύφος, μεταμοντερνισμός
https://laurent-mauvignier.net/analyse-etudes.html
https://www.persee.fr/doc/igram_0222-9838_2006_num_111_1_3852
Η παρουσίαση του τεύχους του περιοδικού Langue Française, no 132, décembre 2001, 127 p. éd. Larousse, αφιερωμένη στη Journée CONSCILA, Université de la Sorbonne Nouvelle - Paris 3 ανιχνεύει το φαινόμενο της εσωτερικής ομιλίας μέσα από μία διαθεματική προσέγγιση. Γλωσσολογία, Ψυχολογία, Φιλοσοφία, Κριτική και Θεωρία Λογοτεχνίας αποτελούν κόμβο συνάρθρωσης για την προβληματική ενός λόγου που δεν προφέρεται (parole non-proférée).
Η αναφορά στον Άλλο αποσαφηνίζει πληρέστερα τον θεμελιακό χαρακτήρα της εσωτερικής ομιλίας, ο οποίος αποτελεί άλλωστε την αρχή της διαδικασίας της επικοινωνίας.
Η διαλεκτική του εαυτού με τον Άλλο και του Άλλου με τον εαυτό διαμορφώνει μία σχέση που προϋποθέτει την ενδοϋποκειμενική (intrarsubjective) και διαϋποκειμενική εννόηση (intersubjective) και επικοινωνία, η οποία ενισχύεται :
- μέσα από τη ρητορική τέχνη (λογοτεχνική προσέγγιση)
- την αποδόμηση της έννοιας της συνείδησης και τις σχέσεις μεταξύ ασυνείδητου και γλώσσας (φωνητική οργάνωση, φιλοσοφική και ψυχαναλυτική προσέγγιση) και τέλος
- την εσωτερίκευση και ιδιοποίηση του εξωτερικού λόγου (γνωστική εμπειρία) στον εσωτερικό λόγο του ομιλητή (γλωσσική εμπειρία - Vygotski). Αναφέρεται η διαδικασία ανάπτυξης μητρικής γλώσσας σε παιδιά μέσα από το οικογενειακό και το ευρύτερο γλωσσικό περιβάλλον στο οποίο μεγαλώνει ένα παιδί με απώτερο σκοπό την κατάκτηση (σύλληψη και κατανόηση) προφορικού και γραπτού λόγου (ψυχογλωσσολογική προσέγγιση).
Με επίκεντρο την περιπέτεια της αφήγησης του ταξιδιού του ήρωα μέσα από τις δοκιμασίες, τις συγκρούσεις και τον αγώνα του, έως την ψυχική ωρίμανση και ενηλικίωση του, θα εξετασθούν διαφορετικοί ρόλοι και μοτίβα δράσης, η ιεράρχηση των οποίων συνάδει με την ιστορία των διαφορετικών λογοτεχνικών γενών και αφηγηματικών τύπων.
Η μετάβαση της εννοιακής-ψυχολογικής οντότητας των ηρώων/χαρακτήρων θα αναδειχθεί στο πλαίσιο της αφηγηματικής τους οργάνωσης μέσα από παλαιότερα στρουκτουραλιστικά, σημειωτικά μοντέλα έως τα πιο σύγχρονα επιτελεστικά, αποδομητικά μοντέλα που προβάλλουν σύγχρονες θεωρίες της αφήγησης και προϋποθέτουν αναμφισβήτητα ρήξη με τις συμβατικές αναγνωστικές συνήθειες.
Τελικός στόχος της εισήγησης είναι να αναδειχθεί η προσαρμοστικότητα των προτεινόμενων κειμένων και ο τρόπος με τον οποίο ο λογοτεχνικός ήρωας ως βασικό εργαλείο ηθοπλαστικής διαπαιδαγώγησης μπορεί να αξιοποιηθεί στη διδακτική πράξη μέσα από το σχεδιασμό δραστηριοτήτων δημιουργικής γραφής, οι οποίες συντελούν τόσο στην ανάπτυξη της δημιουργικότητας, όσο και της αναγνώρισης-χρήσης της ποιότητας του λόγου των συμμετεχόντων εργαστηρίων Δημιουργικής γραφής. Η παιδαγωγική αξιοποίηση των λογοτεχνικών χαρακτήρων μέσω των δραστηριοτήτων δημιουργικής γραφής συμβάλλει στην καλλιέργεια των κάτωθι δεξιοτήτων:
- αφηγηματικών
- γλωσσολογικών
- γνωστικών
- κοινωνικο-συναισθηματικών προς ενίσχυση της αυτογνωσίας, αναγνώριση της διαφορετικότητας, συναισθηματική και συγκινησιακή ανάπτυξη των μαθητών.
Λέξεις-κλειδιά : μυθοπλασία, αφηγηματική οργάνωση, λογοτεχνικοί χαρακτήρες, ψυχογραφική εξέλιξη, κειμενική κατασκευή, δραστηριότητες δημιουργική γραφής
Στην παρούσα μελέτη το ενδιαφέρον μας θα επικεντρωθεί σε δύο βασικές δεξιότητες που αποτελούν σύμφωνα με τα νέα ΑΠΣ καινοτόμα εργαλεία για τον λογοτεχνικό γραμματισμό των μαθητών:
- τη δεξιότητα της δημιουργικότητας μέσω της βαθμιαίας εξοικείωσης των μαθητών με δραστηριότητες Δημιουργικής γραφής και
- τη δεξιότητα της αναγνωστικής ανταπόκρισης μέσω αντίστοιχων δραστηριοτήτων κατανόησης, ανάλυσης και ερμηνείας κειμένων.
Θεωρώντας παράλληλα ότι η αφηγηματολογία εξακολουθεί να αποτελεί μία από τις εγκυρότερες ερμηνευτικές προσεγγίσεις λογοτεχνικών κειμένων, θα εστιάσουμε τη μελέτη μας σε αφηγηματικές τεχνικές από παλαιότερα γνωστές, αλλά και πιο σύγχρονες οι οποίες ελέγχουν την ικανότητα των μαθητών να αναγνωρίζουν σε ένα κείμενο (πεζό, ποιητικό, θεατρικό) βασικά στοιχεία οργάνωσης της αφηγηματικής πλοκής και γραφής. Επιπλέον, βοηθούν τους μαθητές να διερευνήσουν το λειτουργικό ρόλο κειμένων, αλλά και να εντοπίσουν μέσα από αυτά βασικά θεματικά μοτίβα, αξίες και στάσεις που απασχολούν το λογοτέχνη κατά τη διαδικασία σύνθεσης του έργου του.
- Διαφορετικά είδη οπτικής αφήγησης και αναπαράστασης της υποκειμενικής εμπειρίας
- Υβριδικότητα (μείξη και επαναπροσδιορισμός των ειδών, μορφές πολιτισμικής μείξης και κωδίκων μέσα από διαπολιτισμικές αναγνώσεις κειμένων, γραφές της ετερότητας, διακειμενικότητα) συναπαρτίζουν ορισμένους από τους βασικούς άξονες της προβληματικής μας.
Σε συνάρτηση με τις παραπάνω αφηγηματικές τεχνικές, προτείνεται ένα ευρύ σώμα κειμένων από την προσωπική λογοτεχνία. Η αφήγηση ως επιτέλεση, ως αφήγημα και ως κοινωνικό γεγονός θα αποτελέσει επίσης μέρος των ερευνητικών μας ενδιαφερόντων. Τέλος, στο πλαίσιο των δράσεων που σχετίζονται με την παιδαγωγική διάσταση του γνωστικού αντικειμένου της Δημιουργικής γραφής στη β΄θμια εκπαίδευση, θα αναδειχθεί η σημασία και η προσφορά του συγγραφικού ‘σχεδίου΄ εργασίας τόσο ως διδακτική ενότητα στη διδασκαλία της Νεοελληνικής γλώσσας και λογοτεχνίας, όσο και ως μέθοδος αξιοποίησης θεσμοθετημένων πλέον δραστηριοτήτων Δημιουργικής γραφής μέσα από τα ΑΠΣ. Δραστηριότητες δημιουργικής γραφής μέσα από τις διαφορετικές φάσεις ανάπτυξης ενός συγγραφικού ‘σχεδίου’ θα δώσουν τη δυνατότητα στους μαθητές να κατασκευάσουν με τον δικό τους τρόπο νέα κείμενα, ανταποκρινόμενοι στις απαιτήσεις μίας συγκεκριμένης λογοτεχνικής συνθήκης. Στόχος της παραπάνω εισήγησης είναι να ανταποκριθούμε στις προκλήσεις του κλάδου των εκπαιδευτικών και να μοιραστούμε τις εμπειρίες μας.
Οι προβληματισμοί και οι προτάσεις που διατυπώνονται αναδύονται από την εμπειρία μας ως εμψυχώτρια σε ποικίλα εργαστήρια Δημιουργικής Γραφής τόσο ως προς το σχεδιασμό δραστηριοτήτων, όσο και ως προς τη δημιουργία εκπαιδευτικών και πολιτισμικών σχεδίων. Αποτελούν επίσης αναθεωρημένη μορφή παλαιότερου υλικού, το οποίο είχε σχεδιαστεί στο πλαίσιο σεμιναρίων επιμόρφωσης με διδακτικές προτάσεις λογοτεχνικών έργων που σχολιάζονται υπό το πρίσμα της αφηγηματολογίας και της θεωρίας της λογοτεχνίας. Eναρμονίζονται επίσης με πορίσματα πρόσφατης έρευνας σε συνάρτηση με τις ανάγκες φοιτητών (ειδικότερα εκπαιδευτικών) του Κοινού Μεταπτυχιακού Προγράμματος Σπουδών «Δημιουργική Γραφή» του Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου που αφορούν ζητήματα θεωρίας της λογοτεχνίας, αφηγηματολογίας και ευρύτερου λογοτεχνικού γραμματισμού.
Λέξεις–κλειδιά: συγγραφικά ‘σχέδια εργασίας’, δημιουργική γραφή και εκπαίδευση, προσωπική λογοτεχνία, σύγχρονες αφηγηματικές τεχνικές, λειτουργίες αναπαράστασης - επιτέλεσης, διαθεματικότητα, διαπολιτισμικότητα.
Στη Γαλλία αποτέλεσαν ορόσημο που σημαδεύει σύμφωνα με διάφορους μελετητές το πέρασμα σε μία νέα αφηγηματική εποχή, μετατρέποντας ωστόσο τη γραφή όχι μόνο σε εκπαιδευτική πρακτική, αλλά και πολιτιστικό δρώμενο (θεσμοθέτηση των λογοτεχνικών βραβείων, δράση των συμμετεχόντων σε εκδοτικούς μηχανισμούς, περιοδικά και σαλόνια, στέγες συγγραφέων κ.ά.). Ο θεσμός των εργαστηρίων Δημιουργικής Γραφής εδραιώθηκε και επεκτάθηκε πολύ γρήγορα σε τομείς της κοινωνικής, εκπαιδευτικής και πολιτισμικής ζωής (πανεπιστήμια, σχολεία, πολιτιστικά κέντρα και μουσεία, δήμους, κέντρα κοινωνικής και επαγγελματικής ένταξης ατόμων με ειδικές ανάγκες). Κατά τη διάρκεια της εισήγησης θα γίνει αναφορά σε Σχολές και τάσεις με στόχο να αναδυθεί η πολυμορφία και η ετερογένεια των εργαστηρίων (από το εργαστήρι δυνητικής λογοτεχνίας OULIPO και τη Σχολή της ιδρύτριας των σύγχρονων εργαστηρίων στη Γαλλία και γνωστής ψυχοθεραπεύτριας Εlisabeth Bing, έως την ανάπτυξη των εργαστηρίων μέσα από γνωστούς ιδιωτικούς φορείς και επαγγελματικές ιστοσελίδες με έμφαση στη λογοτεχνική γραφή). Eπιπλέον, σημείο αναφοράς θα αποτελέσει η εδραίωση τους στην πανεπιστημιακή κοινότητα με πρωτεργάτες την Αnne Roche, την Claire Bonniface, την Claude Oriol-Boyer, με τη συμβολή παράλληλα γνωστών συγγραφέων (π.χ. ateliers François Bon). Στη χώρα μας αξιοσημείωτη είναι η παρουσία τους σε διάφορα πανεπιστημιακά ιδρύματα στον τομέα της παιδαγωγικής, της εφαρμοσμένης ανάλυσης του λόγου και της διδασκαλίας της λογοτεχνίας αναφορικά με τις διαφορετικές φάσεις εξέλιξης και πλοκής ενός αφηγήματος. Η θεσμοποίηση τους συνδέεται με την κυρίαρχη κουλτούρα και με σύγχρονες εκπαιδευτικές πρακτικές όπως βιωματική μάθηση, μέθοδος ‘project’, διαθεματική προσέγγιση, διαφοροποιημένη παιδαγωγική.
Τέλος, η παρούσα εισήγηση θα επικεντρωθεί στις πιο σημαντικές θεωρίες της γραφής και της αφηγηματικής οργάνωσης, από την τέχνη της αφήγησης, αλλά και την αφήγηση ιστοριών (storytelling) με διεπιστημονικές αναφορές γύρω από τη γλωσσολογία, τη ρητορική, την αφηγηματολογία και γενικότερα τη θεωρία της λογοτεχνίας. Τύποι προτεινόμενων δραστηριοτήτων θα αναδείξουν τη γραφή στον παραγωγικό της μηχανισμό.
Λέξεις-κλειδιά: Iστορία των εργαστηρίων δημιουργικής γραφής, σύγχρονες εκπαιδευτικές και πολιτισμικές πρακτικές, θεωρίες γραφής, σύγχρονη λογοτεχνική εντοπιότητα
Mots-clés : réécriture, intertextualité, imitation transformatrice (parodie/pastiche), adaptation ou transposition, compétence textuelle et interculturelle.
Με διασκευή, παρωδία ή μίμηση ύφους; Οι δραστηριότητες λογοτεχνικής επαναγραφής: μία αποτελεσματική παιδαγωγική πρόκληση στην τάξη γλωσσικού μαθήματος
Η παρούσα ανακοίνωση είναι αποτέλεσμα εμπειρίας επιμορφωτικών σεμιναρίων εργαστηρίων γραφής σε καθηγητές της γαλλικής ως ξένης γλώσσας στη μέση εκπαίδευση. Η εισήγηση αναλύει διεξοδικά την επαναγραφή ως παιδαγωγική δραστηριότητα και ως διακειμενική διαδικασία ικανή να ελέγξει και να θέσει σε λειτουργία δραστηριότητες ελεύθερης δημιουργικής γραφής. Η διακειμενικότητα και η διαλογικότητα, η δυνατότητα που έχουν τα λογοτεχνικά κείμενα ανεξάρτητα από τις ειδολογικές και ιστορικές τους διαφορές να διαλέγονται μεταξύ τους αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη διαπολιτισμική προσέγγιση της λογοτεχνικής και διδακτικής πρακτικής.
Σε παιδαγωγικό πλαίσιο και σύμφωνα με τη θεματική του συνεδρίου, η μίμηση θα γίνει αντιληπτή ως συνάρτηση, τροποποίηση ή υπέρβαση κειμένων, λόγων ή προγενέστερων λογοτεχνικών γενών σύμφωνα με τη θεωρία της διακειμενικότητας και της εκμάθησης μίας γλώσσας μέσω μίμησης-συνειρμού. Γίνεται επιπλέον αντιληπτό ότι η πρωτοτυπία και η γραπτή παραγωγή δεν μπορούν να διαχωρισθούν από τη μιμητική διαδικασία. Απεναντίας οι δραστηριότητες επαναγραφής με βάση το λογοτεχνικό κείμενο προτίθενται να εξαλείψουν συντακτικά λάθη, όπως και λάθη στη συνοχή/οργάνωση κειμένου που συναντά κανείς στα γραπτά μαθητευομένων στην Ξένη Γλώσσα. Παράλληλα οι δραστηριότητες επαναγραφής συμβάλλουν στην ανάπτυξη κειμενικών πρακτικών.
Λέξεις-κλειδιά: επαναγραφή, διακειμενικότητα, μίμηση (παρωδία/παστίς), διασκευή ή μεταφορά, κειμενική-διαπολιτισμική δεξιότητα
The present paper is a fruit of my personal experience focused on short or long writing ‘projects’ achieved during the workshops of the optional course “Creative writing and reading” in the Department of French Language and Literature of the University of Athens (chronological period 2008-2011, spring semesters). More especially the animation of Creative Writing Workshops was based on literary texts as distinctive types of text. During the paper the following topics were included:
- the role and the objectives of the institution of creative writing workshops
- the techniques of workshops animation
- the challenges that were posed. More specifically, emphasis was placed to the productive mechanisms of writing as well as to the writing ‘types’ such as rewriting (ex. adaptation, parody), inventive writing and other mimetic techniques (ex. pastiche) which prepare the students toward producing activities of free imaginative expression. Specific examples were demonstrated through a mixture of courseworks and final papers submitted by the students at the final assessment of the courses. Finaly, the objective of the paper was to highlight the social and pedagogical character of the workshops and their dynamic for the students career opportunities as future teachers.
Ο τόμος περιλαμβάνει τα έργα του διαγωνισμού νέων λογοτεχνών και μαθητών δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης του Νομού, τα οποία αξιολογήθηκαν από την Ένωση Φιλολόγων Β’θμιας Εκπαίδευσης του Ν. Ηρακλείου), εκδ. Ηράκλειο, ΙSBN 978-618-83084-0, σσ. 12-17
Θέμα ομιλίας: «Η ποίηση ως καλλιτεχνική δραστηριότητα και ως αισθητική αξία: σταθμοί στην εξέλιξη της νεότερης ελληνικής ποίησης υπό το πρίσμα σύγχρονων αναγνωστών ».
Ιστορική αναδρομή σε σημαντικά ρεύματα, σχολές και ποιητές (από το 1880 έως τις μέρες μας) με έμφαση στη νεότερη ποίηση. Έμφαση δόθηκε στην ίδια τη συγγραφική πράξη ως καλλιτεχνική δραστηριότητα, στην έννοια της δημιουργικότητας, στην ποίηση μέσα από τις κοινωνικο-πολιτισμικές συνθήκες στις οποίες παράγεται και τις ασθητικές αξίες οι οποίες διαφοροποιούνται σε κάθε εποχή, επίσης σε ζητήματα πρόσληψης μέσα από κοινότητες σύγχρονων αναγνωστών.
La communication s’attache à circonscrire l’utilité et les résultats dérivant des recherches quantitatives/qualitatives qui ont été réalisées dans le cadre du Master 2 en formation des professeurs de FLE. Plus précisément, l’étude s’oriente autour des problématiques suivantes : outils de recueil des données utilisés, à savoir les questionnaires, l’entretien et l’observation participante, étapes de réalisation des recherches parcourues (choix d’institutions et accueil des chercheurs étudiants, modes d’analyse de contenu, évaluation des résultats). Du point de vue méthodologique l’enquête prend appui sur des recherches empiriques des devoirs déjà réalisés par les étudiants couvrant des champs d’études pluridisciplinaires. Les corpus évalués mettront en évidence les points forts et les points faibles des enquêtes réalisées en prenant toujours en considération les besoins, le bagage théorique et le projet méthodologique de nos étudiants.
Dans un premier temps et dans un niveau micro-structural, l’approche du texte propose une étude détaillée sur les conditions internes de la production du sens. Il permet ainsi au lecteur de déceler les procédés syntaxiques (ordre des mots/organisation de l’information et des événements dans l’enchaînement interphrastique) liés avec l’organisation sémantique du discours (isotopies sémantiques, champs lexicaux métaphoriques) au travers des séquences narratives et descriptives du texte en question. Surtout dans les passages descriptifs, des figures de style ponctuées par des images métaphoriques révèlent la prose poétisée et la langue en mouvement de Sylvie Germain. Dans un second temps et dans un niveau macro-structural l’étude fait le point sur le système complexe des voix qui régissent le texte et tente de définir clairement ce texte narratif en tant que discours polyphonique (voix d’un narrateur omniscient, nominations obliques des personnages, reproductions des paroles en discours direct ou en discours indirect, dialogue intérieur, formes d’écriture hybride au sein du texte).
Mots-clés: écriture fantastique, stylistique, syntaxe et sémantique, modalités narratives, fiction et polyphonie des voix
L’atelier vise à initier les enseignants de FLE à une série d’activités d’écriture créative qui pourraient réactiver l’intérêt des apprenants en classe de FLE. Les activités proposées correspondent a priori à un niveau avancé C1/C2 selon les descripteurs du CECR pour les langues vivantes. Elles constituent également un entraînement excellent pour le développement de diverses habiletés langagières orales ou écrites chez les apprenants ou étudiants du FLE à un niveau supérieur, habiletés indispensables à l’aptitude à communiquer et collaborer dans l’espace francophone.
Pendant l’atelier l’accent a été mis aux écritures à plusieurs « voix » issues de la littérature francophone la plus proche où se croisent le dialogue, la description et l’auto-fiction. Plus précisément afin de valoriser les diverses modes d’écriture littéraire, on a choisi comme déclencheur et texte-source pour l’imaginaire des histoires à écrire, le récit autobiographique «Je ne parle pas la langue de mon père» (2003) de l’écrivain franco-algérienne Leïla Sebbar. Cette mosaïque d’une énonciation hybridée nous permettra de repérer des pistes d’écriture qui serviront de base pour faire passer les élèves/apprenants à des démarches de production écrite (écriture libre ou réécriture par transposition/adaptation ou reformulation). Notre accent a été ainsi porté sur la maîtrise des pratiques d’écriture afin de faire développer chez les apprenants la composante linguistique et narrative du discours et la composante (inter)culturelle par l’exploration des voix narratives qui donnent au texte un aspect dialogique, hétérogène et polyphonique. Les activités d’écriture sont fondées sur expérience vécue et suivent un itinéraire personnel ou collectif basé sur la pédagogie du projet.
Mots-clés: pratiques pédagogiques innovantes, écriture créative, littérature francophone, interculturalité, hétérogénéité discursive, hybridité, habiletés écrites, créativité langagière
L’article privilégie un projet d’action sur la lecture et la communication écrites et incite à la transversalité des savoirs entre pratique langagière et production artistique.
Dans un premier temps on propose des pistes de travail pour l’exploitation pédagogique de deux documents authentiques dans le but de favoriser le développement de diverses habiletés réceptives et productives orales, mais surtout des habiletés écrites chez les apprenants du FLE. Le premier document concerne un dialogue théâtral contemporain (« Pour un oui ou pour un non » de N. Sarraute) qui relève du domaine personnel ; le second document renvoie à un document officiel ministériel faisant partie du domaine professionnel (voir un formulaire administratif du Ministère de la Culture en France).
Dans un deuxième temps l’exploitation pédagogique des documents proposés s’inscrit dans le cadre d’un projet langagier et culturel tout en valorisant un certain nombre d’activités d’expression écrite : a) l’écriture créative propre à construire une esthétique à partir de la pratique théâtrale en question et b) l’écriture professionnelle afin de satisfaire chez l’apprenant un savoir-faire professionnel par exemple écrire un bref rapport d’exposition. Les enjeux éducatifs, linguistiques et artistiques rejoignent l’expérience d’encadrement des ateliers d’écriture menés depuis quelques années dans diverses institutions publiques et privées et centrés sur l’étude des pratiques textualistes du récit littéraire et du théâtre contemporain.
Les deux activités proposées aboutissent à un projet d’action culturelle (projet d’écriture et de production artistique partagée) qui s’inscrit dans la perspective actionnelle selon les directives du Cadre de Référence pour les langues avec l’élaboration des tâches bien déterminées et des produits finals à valoriser.
Άρθρο όπου συμπεριλαμβάνονται βασικές αρχές ανάλυσης ενός κλασικού θεατρικού διαλόγου μέσα όμως από σύγχρονα πορίσματα της λογοτεχνικής θεωρίας (φύση του δραματικού μονολόγου) και της θεωρίας της επικοινωνίας (πραγματολογικό μοντέλο με στόχο την αναγνωστική κατανόηση του θεατρικού έργου του Corneille, βλ. θεωρία Α. Ubersfeld). Προτεινόμενες παραγωγικές δραστηριότητες ομιλίας μέσα από απλές στοιχομυθίες και διδασκαλίες, όπως παιχνίδια ρόλων έχοντας ως πρότυπο μίμησης το συγκεκριμένο είδος λόγου.
Ειδικότερα μελετώνται οι στοιχομυθίες (répliques) και οι σκηνοθετικές οδηγίες (διδασκαλίες) που αφορούν τη δομή και την ανάγνωση αφηγηματικών και δραματικών κειμένων. Δίνεται ιδιαίτερη προσοχή στην ανάλυση εννοιών όπως δομές συνομιλίας, διαλογικά τμήματα, διαλογικές ιστορίες, διαλογικά υπονοήματα (εξαρτώμενα από τα συμφραζόμενα), σκηνοθετικές οδηγίες.
Ο απώτερος σκοπός της προβληματικής και της ανάλυσης του εν λόγω θεατρικού έργου είναι παιδαγωγικός. Η μελέτη προβάλει ένα μοντέλο ανάγνωσης του έργου με στόχο την ανάπτυξη κριτικής ικανότητας προκειμένου ο μαθητής μιας ξένης γλώσσας να αποκτήσει αναγνωστικές δεξιότητες ως προς την ανάγνωση θεατρικών κειμένων και κυρίως να αναπτύξει επικοινωνιακές γλωσσικές ικανότητες όπως γλωσσολογική, αλλά κυρίως πραγματολογική και κοινωνικοπολιτισμική σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Κοινό Πλαίσιο Αναφοράς για την εκμάθηση ξένων γλωσσών και πολιτισμών.
Περιγράφεται ένα διαδραστικό παιχνίδι μέσα από τα διαλογικά (στοιχομυθίες πρωταγωνιστών), αλλά και μονολογικά μέρη του έργου (μονόλογος με επιχειρηματολογία) τα οποία πραγματώνονται μέσα από την αλληλουχία διαφορετικών γλωσσικών πράξεων. Κύριο άξονα μελέτης αποτελεί στο κλασικό αυτό έργο του 17ου αι. η έμμεση πράξη ομιλίας της ερωτικής δήλωσης ή εξομολόγησης (acte de déclaration d’amour).
Η πραγματολογική ικανότητα κορυφώνεται μέσα από τη διαπλοκή στιχομυθιών με συγκεκριμένους λειτουργικούς σκοπούς (επιχειρηματολογία, διαμαρτυρία, πειθώ). Οι μαθητές προχωρημένου επιπέδου μπορούν πέρα από γλωσσικές επικοινωνιακές δεξιότητες να προσεγγίσουν αισθητικά τη γλώσσα ενός κορυφαίου έργου λόγου. Τέλος, προτείνονται για την ξενόγλωσση τάξη ενδεικτικές παραγωγικές δραστηριότητες ομιλίας (διαδραστικές και παιγνιώδεις) όπως παιχνίδια ρόλων, προσομοίωση, δραματοποίηση μέσα από τις οποίες ο μαθητής συνειδητοποιεί τη διεπιδραστική διάσταση της γλώσσας και αναπτύσσει στρατηγικές οργάνωσης του λόγου (προφορικές δεξιότητες, γλωσσικές συμβολισμού κοινωνικών σχέσεων, συμβάσεις τύπων ευγενείας).
Διερευνώνται οι προθέσεις, τα συναισθήματα και οι σκέψεις των πρωταγωνιστών/προσώπων του έργου μέσα από τις διαλεκτικές πράξεις ομιλίας με σκοπό την ανάπτυξη κοινωνικο-συναισθηματικής δεξιότητας του μαθητή.
Προτείνεται ένα φάσμα κειμενικών δραστηριοτήτων που αναπτύσσουν τη φαντασία και την ενεργητική διάθεση του μαθητή (σ. 51-52). Οι δραστηριότητες επιτυγχάνονται σε ατομική ή αλυσιδωτή (ομαδική) γραφή (π.χ. καταιγισμός ιδεών μέσα από μία θεματική με αφετηριακό στοιχείο μία λέξη, μία φράση ή και ολόκληρο κείμενο, παραγωγικές δραστηριότητες επαναγραφής ή δραστηριότητες ελεύθερης δημιουργικής έκφρασης).
Η παραγωγή δημιουργικού γραπτού λόγου επιτρέπει κατ’ επέκταση τη διαμόρφωση στρατηγικών λόγου για τη διαβάθμιση συναισθημάτων που χαρακτηρίζουν τη γραφή του φανταστικού. Τέλος το άρθρο επιχειρεί έναν επαναπροσδιορισμό της διαπολιτισμικής και κειμενικής/πραγματολογικής δεξιότητας όπως αυτές είχαν οριστεί από το Cadre Européen Commun de Référence pour les langues μέσα από την ανάλυση που προτείνει ο C. Beacco στο πρόσφατο βιβλίου « L’approche des compétences dans l’enseignement des langues » (Θεωρία εφαρμοσμένης ανάλυσης του λόγου στη διδασκαλία της γλώσσας) (σ. 53-54).
Ως προς την διαπολιτισμική δεξιότητα έμφαση δίνεται στην αναγνώριση πολιτισμικών επιρροών από άλλα λογοτεχνικά είδη του φανταστικού και ως προς την κειμενική/πραγματολογική δεξιότητα εντοπίζονται η δομή του κειμένου, η οργάνωση του λόγου σε σχέση με το εν λόγω κειμενικό είδος και τα διαδραστικά πρότυπα.
Talks by MARIA KATSANTONI
- Σύντομη ιστορική αναδρομή στη δημιουργική γραφή και τη ρητορική τέχνη από την αρχαιότητα μέχρι τις μέρες μας
- Η θεσμοθέτηση της δημιουργικής γραφής ως επιστημονικό πεδίο και γνωστικό αντικείμενο στην τριτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση
- Σύγχρονες εκπαιδευτικές και πολιτισμικές πρακτικές
- Ανάπτυξη δεξιοτήτων κριτικών, φαντασιακών, γλωσσικών, επικοινωνιακών, συνεργατικών