𝐇𝐨𝐞 𝐤𝐮𝐧𝐧𝐞𝐧 𝐰𝐞 𝐝𝐞 𝐄𝐮𝐫𝐨𝐩𝐞𝐬𝐞 𝐰𝐞𝐭𝐞𝐧𝐬𝐜𝐡𝐚𝐩 𝐭𝐫𝐚𝐧𝐬𝐟𝐨𝐫𝐦𝐞𝐫𝐞𝐧 𝐭𝐨𝐭 éé𝐧 𝐤𝐫𝐚𝐜𝐡𝐭𝐢𝐠𝐞 𝐤𝐞𝐧𝐧𝐢𝐬𝐞𝐜𝐨𝐧𝐨𝐦𝐢𝐞, die kan concurreren met de VS en China? Dat was het onderwerp de bijeenkomst 'Towards the European Fifth Freedom and Global Competition: Voices from Science' op 29 juni in Brussel, georganiseerd door de European Research Council (ERC) en de Duitse Nationale Akademie der Wissenschaften Leopoldina, met medewerking van de KNAW - Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen. De discussie leidde tot tien 'Brussels messages' over de toekomst van de Europese kenniseconomie.
‘Een van de belangrijke onderwerpen was de vijfde vrijheid', zegt Olya K., techniekfilosoof en -ethicus aan de TU Delft, en bestuurslid van De Jonge Akademie . Ze leidde in Brussel een van de panelgesprekken.
Het verenigde Europa is gebouwd op vier vrijheden: van goederen, diensten, personen en arbeid. Kudina: ‘Maar er is nog een vijfde vrijheid: de vrijheid van kennis en ideeën, die helpt om de andere vier te verwezenlijken.’
De term staat centraal in het invloedrijke rapport ‘Much more than a Market’ van de Italiaanse oud-premier Enrico Letta. Verschillen in carrièrepaden, bureaucratie, wetgeving, en gefragmenteerde en trage onderzoeksfinanciering hinderen die vijfde vrijheid. Kudina: ‘Het gevolg van de versnippering en de barrières is dat succesvolle onderzoekers, ideeën en bedrijven vaak niet in de EU blijven.’
Verandering moet komen van de ERA Act, de European Research-Area-wetgeving, die de gefragmenteerde regelgeving en onderzoeksfinanciering en andere barrières moet tegengaan.
Dat het kán, blijkt uit eerdere successen bij het verenigen van het Europese wetenschappelijke en innovatielandschap: de Kaderprogramma’s voor investeringen in onderzoek en innovatie, waar het ERC deel van uitmaakt, zijn succesvol. De bijeenkomst loopt ook vooruit op de onderhandelingen rond het tiende kaderprogramma, dat in 2028 van start gaat. Kudina: ‘De precieze inrichting daarvan biedt ook weer mogelijkheden om de vijfde vrijheid te bevorderen.’
De bijeenkomst besloot met het vaststellen van tien ‘boodschappen’ aan Europese politici en beleidsmakers, over het belang van wetenschap en innovatie, dat in toenemende mate ook een geopolitiek en strategisch belang is. Dit werd nog eens onderstreept door eurocommissaris Ekaterina Zaharieva van startups, onderzoek en innovatie.
Wat betreft Kudina eindigde de bijeenkomst met ‘pragmatisch optimisme'. ‘Ja, er zijn manieren om de Europese kenniseconomie te vernieuwen en opnieuw uit te vinden. En met veel daarvan zijn we ook al bezig.’
De tien Brussels messages zijn gepubliceerd op de KNAW-website: https://lnkd.in/efzizJ3Q
foto's: Elio Germani
